Heino Falcke Zwarte Gat

Inspirerende innovators: Heino Falcke wil kennis niet in zwart gat laten verdwijnen

Het was wereldnieuws: in april 2019 werd de eerste foto ooit van een zwart gat gepresenteerd tijdens een persconferentie in Brussel. Heino Falcke, hoogleraar astrodeeltjesfysica en radioastronomie aan de Radboud Universiteit, speelde een cruciale rol in de totstandkoming van de foto. Daarmee ging een twintig jaar oude droom eindelijk in vervulling. “Zo zie je maar dat je met een klein idee heel veel los kunt maken.”

Samen wilden we iets bereiken en daar hadden we elkaar voor nodig. We hebben wetenschappers uit zowel Europa, Azië, Australië, Noord- en Latijns-Amerika samengebracht.

Samenwerking sleutel tot succes

Aan de baanbrekende publicatie gingen jaren van onderzoek vooraf en er was een grensoverschrijdende samenwerking voor nodig tussen acht van de grootste radiotelescopen ter wereld. “Het is gelukt omdat wij wetenschappers uit zowel Europa, Azië, Australië, Noord- en Latijns-Amerika hebben samengebracht. Samen wilden we iets bereiken en daar hadden we elkaar voor nodig. Iedereen voelde dat het belangrijk was en stond achter de gezamenlijke visie.”

Verschillen in opvatting of aanpak werden daardoor geen probleem voor het project. Ze waren soms zelfs van toegevoegde waarde. “Gedreven door hetzelfde doel werden de verschillen opzij en soms ingezet. Daarmee werd de samenwerking af en toe competitief. Dat hielp om kritisch te zijn op onszelf. Belangrijk, omdat we wereldwijd door collega’s onder de loep genomen werden. Als ze ons op een fout zouden betrappen, werden we behoorlijk bekritiseerd. We moesten zelf onze grootste critici zijn.”

Telescoop groter dan de aarde

De foto van een zwart gat was nog behoorlijk wazig. Heino Falcke vindt dat dat beter kan. “Daarvoor hebben we de hele wereld en de nieuwste spullen nodig. Binnen onze grensoverschrijdende samenwerking is Afrika nog niet betrokken. We missen dus een heel continent en dat zie je terug op de foto.”

Om een superscherpe foto te kunnen maken wil de hoogleraar de ruimte in met een netwerk van telescopen die samen groter zijn dan de aarde. Omdat deze rond de aarde draaien, kun je in alle richtingen kijken, over verschillende afstanden. Een bijkomend voordeel van een ruimtetelescoop is ook dat je geen last hebt van het weer. “Dan kun je een bijna perfecte foto maken”, vertelde hij eerder aan NPO 1. Met de Europese ruimteorganisatie ESA heeft hij berekend dat zo’n ruimtetelescoop mogelijk is. Het kan nog wel tien  twintig jaar duren, want alles moet nog geregeld worden, ook financieel.

Deze innovaties zijn niet door strategisch, geplande activiteiten ontdekt, maar dankzij nieuwsgierigheid. Geïnspireerde en slimme wetenschappers krijgen creatieve ruimte om op grote schaal te kunnen denken.

Creatieve ruimte nodig voor innovaties

Heino Falcke wil met zijn onderzoek de geheimen van het heelal en de natuurkunde ontdekken.  Daardoor worden vaak ook nieuwe technologieën gevonden die op andere gebieden kunnen worden toegepast. Zo kunnen de algoritmes voor beeldbewerking uit de natuurkunde ook gebruikt worden om een computertomografie (CT) van de mens te maken.

Een oud promovendus van de hoogleraar leidt nu een softwaregroep in het Radboudumc om dit soort programma’s te verbeteren. Daarnaast wordt met collega’s van de afdeling Neuroscience gekeken of radiotechnieken uit de Sterrenkunde gebruikt kunnen worden om de positie en toestand van mensen met dementie op afstand beter te kunnen monitoren: “Deze innovaties zijn niet door strategisch, geplande activiteiten ontdekt, maar dankzij nieuwsgierigheid. Geïnspireerde en slimme wetenschappers krijgen creatieve ruimte om op grote schaal te kunnen denken.”

Het is goed als we beseffen dat we maar een klein planeetje zijn in een groot heelal. Met dat besef kunnen we werken aan een duurzamere planeet.

Met deze manier van onderzoek doen wil hij anderen helpen en inspireren te grenzen van de kennis te verkennen en innovaties te ontdekken. “Voor iedereen geldt dat het belangrijk is om groot te durven dromen. Dat is nodig om onze nieuwsgierigheid te voeden en kennis te verwerven. Daarmee stimuleren we een geest die verder wil om het beste eruit te halen op weg naar een beter en duurzamer leven. Het mooie is dat er nog zoveel te ontdekken valt, ook los van de technologie. Denk aan zingevingsvragen en het begrijpen van onze plek in de ruimte. Het is goed als we beseffen dat we maar een klein planeetje zijn in een groot heelal. Met dat besef kunnen we werken aan een duurzamere planeet. Er zijn geen andere wereldbollen die wij zo maar kunnen bereiken. De aarde is het enige dat we nu hebben. Daar moeten we zuinig op zijn.”

Kennis is geen kennis als je het niet deelt

Gefascineerd door sterrenkunde en de ruimte deelt Heino Falcke graag zijn ontdekkingen. Omdat hij als wetenschapper het voorrecht heeft dingen te zien, vindt hij het zijn plicht daarover te vertellen, zodat iedereen het kan meebeleven. Tenslotte is topwetenschap alleen mogelijk in een samenleving die kennis koestert.

De maatschappij betaalt ons, hiermee geef ik iets terug. Daarmee zorgen we ervoor dat de kennis die we opdoen niet in een zwart gat belandt, maar verspreid wordt. Kennis is geen kennis als je het niet deelt. Daarmee zijn we ook een uithangbord voor deze regio. We mogen er trots op zijn dat de eerste foto van een zwart gat bij de Radboud Universiteit is gemaakt. Dat hebben we gepresteerd met grote internationale spelers, zoals Harvard. Soms waren we daarin zelfs leidend. Zo zie je maar dat je met een klein idee heel veel los kunt maken. Laten we genieten van deze doorbraak.”

© Foto: EHT Collaboration via Radboud Universiteit

The Economic Board x INNOVATE

Heino Falcke spreekt tijdens het event The Economic Board x INNOVATE. Op 3 oktober vertellen inspirerende innovators in de Eusebiuskerk in Arnhem over belangrijke oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen op het gebied van Food, Health, Energy en Hightech. Deze avond staat volledig in het teken van ondernemerschap en innovatie.

Lees hier meer

Meer over AI

Dit artikel delen

FacebookTwitterEmailLinkedInWhatsApp